erxan keskin 1 Takipçi | 0 Takip

Kayış Kasnak

2008-11-27 00:34:00

Kayış Kasnak MekanizmaLarın Önemi ..

Kayış kasnak mekanizmaları bir milden diğer mile güç iletmek için kullanılan makine elemanlarıdır. Bu mekanizmalar iki mil üzerine bağlı kasnaklar ile bunlar üzerine sarılan bükülebilir elastik bir elemandan (çeşitli tiplerdeki kayışlar) meydana gelirler. Bu düzenekler sayesinde birbirlerinden çok uzak olan millet çalıştırabilir. yükün elastiki bir şekilde iletilebilmesi kayış kasnak mekanizmalarının önemli bir üstünlüğüdür.

 

Kayışlar birden çok güç gereksinimi olan birime güç ileten, aynı zamanda hız düşürücü darbe sönümleyici ve aşırı yük düzenleyici olarak da görev yapan, çok yönlü ve pahalı olmayan makine elemanlarıdır. Büyük yükleri ani yük artışlarını sönümleyerek iletebilirler. Kayış ömrünün yüksek olması için kayışlar belirli gerilmez sınırları içinde ve malzeme ömrüne uygun ortamlarda çalıştırılmalıdır. Ancak kayış kasnak mekanizmalarında meydana gelen kayma olayı aşırı yüklemeye engel teşkil eder.

 

2. Kayış Kasnak Mekanizmaları

Kayış kasnak mekanizmalarında hareket, döndüren kasnaklara sarılan ve oldukça esnek olan kayışlar vasıtasıyla sağlanmaktadır. Kayış kasnak mekanizmalarındaki hareketin iletilmesinde kayış ile kasnak arasındaki sürtünme önemli bir rol oynamaktadır.

 

Kayış kasnak mekanizmaları kayışın kesitine bağlı olarak düz kayış mekanizmaları, vkayış mekanizmaları ve dişli kayış (zaman kayışı) mekanizmaları olmak üzere üç grupta incelenebilir.

 

Düz kayış mekanizmaları, dişli kayış mekanizmaları ve vkayış mekanizmalarının temel özellikleri hakkında genel bir bilgi vermek gerekirse;

 

Düz kayış mekanizmaları,  silindirik kasnaklar üzerinde çalışmak için tasarlanmış ince ve düz bant şeklindeki kayışlardır. Büyük kuvvetlerin iletilmesinde, eksenler arası mesafenin büyük olması durumunda, yüksek kayış hızlarında düz kayış kasnak mekanizmaları kullanılır.

 

Düz ayışlar geniş bir hız ve moment bölgesinde kullanılırlar çevre hızının 45 m/s’den ve iletilen gücün 400 kW’tan büyük olması durumunda düz kayış kasnak mekanizmaları kullanılabilmektedir.

 

 

Düz kayış kasnak mekanizmalarında meydana gelen ön gerilme kuvvetindeki değişmeler, vkayış kasnak mekanizmalarına göre daha hassastır. Düz kayışların, düşük maliyeti ve esnekliği diğer kayış tiplerine göre avantajlı yönleridir.

 

 

Düz kayış mekanizmalarında kullanılan kayış tipleri şunlardır;

 

  • Kösele kayışlar,
  • Kauçuklu düz kayışlar,
  • Balata düz kayışlar,
  • Naylon takviyeli kayışlardır.

 

Dişli kayış mekanizmalarında güç iletimi şekil bağı ile sağlanır. Dişli kayış ile kasnak arasında kayma yoktur. Bu dişlilere bir nevi elastik malzemeden yapılmış zincir mekanizması da denebilir. Dişli zincirlere yakın güç kapasitesi ile düz kayışların yüksek hız karakteristiklerine sahip bir kayış türüdür.

 

Vkayış mekanizmaları ise üzerine iki veya daha çok V yivi açılmış kasnağa sarılan trapez kesitli, esnek ve sonsuz kayışların birleşimidir. V kayış ile kasnak arasındaki sürtünme bağı kayışın yan yüzeylerindeki kama etkisi ile elde edilir. kayışa küçük bir ön gerilme verilmesi durumunda iyi bir sürtünme bağı elde edilir.

 

Vkayış mekanizmaları kendi içlerinde de aşağıda belirtilen sınıflara ayrılır;

 

Bantlı V Kayışları, çoğu mekanizmalar için güvenilir ve sorunsuz bir kullanıma sahiptir. Bununla beraber sürekli veya darbeli yükler etkiyen bazı makineler üzerinde, v kayışları yanlamasına, birbirine çarpma, hatta makaralar üzerinden fırlama ve hızlı yıpranmaya neden olan dönme etkisi ve belli bir açı altında kasnağa girme nedeniyle güvenli değildirler. Bu tip sakıncaları önlemek için çoklu V kayışları geliştirilmiştir.

 

Sonsuz v kayışları, belirli uzunluklarda uçsuz olarak kalıplanır ve imal edilirler. Bunlardan birini çekici diğerini ise kasnak yüzeyine oturucu diye iki kısma ayırabiliriz. Yükü karşılayan çekici kısım kayış profilinin üst kısmında bulunan kord ismi verilen iplerdir. Alt taraftaki kauçuklu tabaka v kayışına elastikiyet verir.

 

Sonsuz v kayışlarının kullanıldığı yerlerde eksen aralığı ayarlanabilmektedir. Böylece v kayışını aşırı zorlamadan dolayı yerine takmak ve iyi bir gergi ayarı yapmak mümkün olur. İlk kullanılma devresinde yüzde 3’e kadar bir uzama meydana geldiğinden gergi ayarının yapılabilmesi çok önemlidir.

 

Dar v kayışları, zamanla normal v kayışlarına alternatif olarak ortaya çıkmıştır. Çünkü normal v kayışlarının kesitlerinin ufak bir kısmı ile bütün yükü taşıdıkları anlaşılmış ve bu kısımlar alınarak daha ufak kesitli dar v kayışları meydana getirilmiştir. Birden fazla konik çalıştırılan mekanizmalarda kuvvetin eşit olarak bütün kayışlara dağıtılması gereklidir. Bu nedenle uzunluk farklarının belirli bir sınırın içinde kalması gereklidir. Bu nedenle kayış boyları hassas olarak aynı şartlar altında ölçülmelidir.

 

Dar v kayışları aynı kapasitedeki normal kayışlardan daha küçük kesit alanına sahip oldukları için daha az yer kaplarlar. Daha hafif oldukları için merkezkaç kuvvetler daha azdır. Dolayısıyla daha yüksek hızlarda çalışabilirler. Kesit alanlarına oranla daha büyük dış yüzeye sahiptirler. Böylece daha iyi ısı vererek normal v kayışlara oranla daha az ısınırlar. Sahip oldukları yüksek bükülme kabiliyetlerinden dolayı daha yüksek bükülme frekansına dayanıklıdırlar (Derby 1974).

 

Geniş v kayışları kademesiz hız ayar mekanizmalarıyla güç iletiminde kullanırlılar. Bu kayışlar normal ve dişli olmak üzere iki ayrı şekilde imal edilirler. Kanal açıları standartlaştırılmamıştır. Normal tipler için = 34’de iyi sonuçlar alınmıştır. Dişli tiplerinde ise çeşitli imalatçılarca = 25, 27, 28, 30 olarak uygulanmaktadır.

 

Çok profili v kayışları düz bir kayışın altına v şeklindeki profiller bağlanarak elde edilen kayış mekanizmalarıdır. Bu kayışların normal v kayışlara göre bazı üstünlükleri vardır. Kayışın üst kısmındaki çekici ipler bir düz kayışın yüksek çeki kuvvetini, alttaki v şeklindeki kaburgalar ise bir konik kayışın özelliğini veririler.

 

Bu kayış sayesinde i = 40:1 ‘e kadar çok yüksek çevrim oranları iletilebilir. Bu kayışların imal edildikleri temek malzeme neoprene olup yüksek çeki direncinden başka, yağlara karşı dayanıklılığı da yüksektir.

Neoprenenin bu özelliğinden faydalanılarak birkaç v kayışının üzerine bir neoprene şeridini kaynatmak ve kayışları yağdan korumak mümkündür. Kaynak edilmiş olan neoprene şeridi kayışların çeki mukavemetini arttırmaz. Ancak bunları yağdan korur ve yuvalarında yan dönmeleri önler (Hansson 1989)

 

Kayış Kasnak mekanizmalarının avantajları

 

  • Kayış kasnak mekanizmaları diğer güç iletim mekanizmalarına göre aşağıda belirtilen üstünlüklere sahiptir.
  • Basit olmaları nedeniyle, diğer mekanizmalara göre oldukça ucuz bir konstrüksiyon oluşturur.
  • Yüksek verime (max. %95....%98) sahiptir.
  • Sessiz çalışır.
  • Birbirinden belli bir uzaklıkta bulunan iki mil arasında güç ve hareket iletimini sağlayabilir.
  • Kayış, elastik bir malzemeden yapılmış olduğundan darbeyi karşılama ve sönümleme kabiliyeti büyüktür.
  • Ani yük büyümelerini iletemez; bu nedenle bir emniyet elemanı olarak çalışır.
  • Kademeli kasnaklar kullanılarak çevrim oranı kolayca değiştirilebilir.
  • Yağlamaya ihtiyaç duymamakta ve bakımı kolay olarak yapılmaktadır.
  • Kayışın kasnak üzerinde kayma sınırının, tümden nakledilecek gücün sınırını belirlemesi; böylelikle sistemin aşırı yükten korunması sağlanmaktadır

 

Kayış kasnak mekanizmalarının dezavantajları

 

Yukarıda üstünlükleri belirtilen kayış kasnak mekanizmalarının kusurları ise şu şekilde sıralanabilir:

 

  • Kayış ile kasnak arasındaki kısmi kaymalardan dolayı tam ve sabit bir çevrim oranı sağlanamaz.
  • Hareket iletimi için kayışın kasnak üzerine bastırılması gerekir, yani bir basma kuvvetine ihtiyaç gösteriri bu basma kuvvetinin etkisi altında millet ve yataklar dişli çark ve zincir mekanizmalarındakine göre daha büyük zorlamalara maruz kalırlar.

 

  • Kayışta zamanla bir gevşeme meydana geldiğinden, mekanizmanın bir gerdirme tertibatı ile donatılması gerekir.

 

  • Kayış cinsine göre kullanım sıcaklığı –50 °C  ~ +120 °C arasında sınırlıdır. 140 °C’de kayışta bozulmalar başlar.

 

  • Sıcaklık, nem, yağ, toz gibi çevre şartları küçük oranda da olsa kayışın uzamasına neden olabilir ve sürtünme katsayısını değiştirebilir.

619
0
0
Yorum Yaz